praktijk: Bosstraat 88 3971 XG Driebergen 0343-521530 06-25283052 vijzend@telfort.nl |
Meer lezen over:
Traumahealing Somatic Experiencing: Peter Levine, De tijger ontwaakt. id., In an unspoken voice. zie ook de website van SEN: www.traumahealing.nl Focusing en de 'Felt sense': Eugene Gendlin, Focusing id., Focusing-oriented psychotherapy Voice Dialogue: Hal & Sidra Stone, Thuiskomen in jezelf id., De innerlijke criticus ontmaskerd id., Van elkaar houden zonder jezelf te verliezen zie ook de website www.transformingdialogue.com Werken met dromen: Robert Bosnak, Embodied Imagination Eugene Gendlin, Let your body interpret your dreams Sandplay: Kay Bradway, Sandplay: Silent workshop of the psyche Barbara Turner, The handbook of sandplay therapy ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Focusing en de “Felt Sense”
In de jaren zeventig ontwikkelde Eugene Gendlin focusing als een manier om fysiek te ervaren wat er met je gebeurt. Focusing is een manier om de aandacht naar binnen in het lichaam te brengen, naar die plekken waar therapeutische beweging ontstaat. (zie Gendlin, Focusing, 1981, 2e editie). een centraal begrip in focusing is de 'felt sense'. Hoe moeilijk is het niet een ander te vertellen hoe het is op de top van berg te staan of de zon te zien ondergaan in zee, of wijn te knoeien op je mooie blouse in sjiek gezelschap. Het gaat hier niet om mentale ervaringen, maar om fysieke. Je hele lichaam vertelt je wat de situatie, de gebeurtenis of de persoon met je doet. Zo vertelt niet de stoel je of die comfortabel is, maar doet je lichaam dat wanneer je op de stoel gaat zitten. Dit totale ervaren van iets is de 'felt sense'; het is een innerlijk aura dat alles omvat wat je voelt en weet over iets of iemand op een bepaald moment. Zelfs als je je er niet van bewust bent, vertelt de 'felt sense' je waar je bent en hoe je je op een bepaald moment voelt. Het gaat vooraf aan interpretaties. Misschien is de beste manier om de 'felt sense' te beschrijven: de ervaring van het zijn in een levend lichaam dat de nuances begrijpt van zijn omgeving door zijn reacties op die omgeving. Eugene Gendlin, die het begrip 'felt sense' heeft geïntroduceerd, noemt acht kenmerken: 1. een felt sense vormt zich in het grensgebied van bewust en onbewust; 2. de felt sense is aanvankelijk onduidelijk (maar wel uniek en onmiskenbaar) 3. de felt sense wordt lichamelijk ervaren; 4. de felt sense wordt als een geheel ervaren, een enkel gegeven dat innerlijk complex is; 5. de felt sense beweegt stapsgewijs; het verschuift en opent zich stap voor stap; 6. een stap brengt je dichter bij het zelf dat niet een bepaalde inhoud heeft; 7. de stap in het proces heeft zijn eigen groeirichting; 8. theoretische verklaringen van een stap kunnen slechts achteraf, terugkijkend gegeven worden. (Gendlin, Focusing-oriented psychotherapy, 1996, p.24) Emoties dragen bij aan de felt sense, maar ze spelen een minder belangrijke rol dan vaak gedacht wordt. Emoties zoals verdriet, angst, vrees, afkeer, en vreugde zijn intens en direct. Er zijn een beperkt aantal emoties en ze worden gemakkelijk herkend en benoemd. Dat is niet het geval met de felt sense. De felt sense omvat een complex gebied van steeds verschuivende nuances. De gevoelens die we ervaren zijn typisch meer subtiel, complex en ingewikkeld dan we in taal kunnen uitdrukken. Je kunt je misschien een dag zonder emoties voorstellen, maar leven in afwezigheid van de 'felt sense' is niet alleen ondenkbaar, maar is ook onmogelijk. Zonder de 'felt sense' leven doet de meest fundamentele ervaring van levend zijn geweld aan. De felt sense is soms vaag, vaak complex en steeds veranderend. Ze beweegt, verschuift en verandert voortdurend. Ze kan varieren in intensiteit en helderheid, ons in staat stellend onze waarnemingen te verschuiven. Ze doet dit door ons zowel het proces te geven als wat nodig is voor verandering. Door de 'felt sense' zijn we in staat te bewegen, nieuwe informatie te verwerven, met elkaar om te gaan en uiteindelijk te weten wie we zijn. Ze is zo integraal in onze ervaring van mens zijn dat we haar als vanzelfsprekend nemen, soms zover dat we ons zelfs niet realiseren dat ze bestaat totdat we haar bewust aandacht geven. De manier waarop je een 'felt sense' onderscheidt van een emotie en van een gedachte is door deze te lokaliseren in je lichaam en ze direct fysiek te ervaren. Wanneer je bijvoorbeeld angst ervaart, is de volgende vraag: ‘ hoe weet ik dat ik me angstig voel?’ Met andere woorden: waar in je lichaam voel je dit en wat precies is de fysieke sensatie? Is het benauwdheid, een knoop, of een fladderend gevoel? Klopt je hart sneller? Hoe is je ademhaling? Zijn er vlinders in je buik? Al deze sensaties kunnen ‘angst’ genoemd worden. De truck in het omgaan met en vinden van een sensatie is je te realiseren dat het een plek in je lichaam heeft. Het kan een grootte hebben, heeft vaak een vorm, en het heeft een specifieke fysieke kwaliteit zoals krapte, ruimte, beperking, heet, koud, trillend of tintelend. Woorden die kunnen helpen je lichamelijke sensaties te beschrijven: Stromend
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Voice Dialogue Als kind ben je kwetsbaar. Om te
overleven en functioneren in de maatschappij leer je je aan te passen
aan de omstandigheden waarin je terecht bent gekomen. Je leert
allereerst hoe je je mote gedragen om te krijgen wat je nodig hebt. Je
leert hoe je aandacht en genegenheid kunt krijgen en hoe je klappen
kunt ontlopen. Je leert hoe je het beste met anderen om kunt gaan. Je
leert hoe je zwakke plekken kunt verbergen. Al die aanpassingen nemen
hun plek in in je groei tot individu. Ze zijn allemaal ontstaan op een
moment in je leven toen er noodzaak toe was. Het zijn delen van jezelf
of 'subpersonen' die je helpen te overleven in een bepaalde fase van je
leven. Veel van deze 'subpersonen'blijven je vergezellen; je kunt er
plezier, maar ook last van hebben. Zo herken je mogelijk in jezelf een Beschermer, een Behager, een Opjutter,
een Perfectionist, een Innerlijke Criticus, een Rechter, misschien ook
een slachtoffer en een beul, etc.
Uitgangspunt van Voice Dialogue is dat elke 'subpersoon' een eigen, duidelijke energie heeft en een eigen functie, behoeften, verlangens en gezichtspunt. Dit kun je duidelijk herkennen wanneer je voor een beslissing staat en je komt er niet uit. Het innerlijke conflict is een conflict tussen 'subpersonen': het ene deel wil iets doen, het andere deel probeert je tegen te houden en heeft daar zo z'n redenen voor. Omdat je je vaak niet bewust bent van hoe het conflict in elkaar steekt, heb je geen manier om er goed uit te komen. De subpersoon die toevallig het roer in handen heeft, neemt de beslissing. 'Subpersonen' kunnen zich uiten door lichamelijke signalen: je voelt je niet lekker, hebt hoofdpijn, rugpijn of je voelt je geïrriteerd, onbehaaglijk, down, hebt kritiek op jezelf of op anderen. Achter al deze signalen gaan vaak 'subpersonen' schuil die iets te zeggen hebben. Met Voice Dialogue kun je de verschillende 'subpersonen' in jezelf leren kennen en herkennen. Het is een bewustwordingsproces dat zich op drie niveaus beweegt: - het niveau van gewaarzijn: dit is het vermogen het leven in al zijn aspecten te ervaren, zonder oordeel over wat je waarneemt en zonder de behoefte zaken naar je hand te zetten. Je bent als het ware getuige van wat zich in je aandient zonder dat je eraan hecht. - het niveau van de ervaring van energiepatronen. Alles in het leven is te zien als een energiepatroon. Deze energiepatronen staan in verband met ons innerlijk, of dat nu fysiek, emotioneel, mentaal of geestelijk is. Ze lopen uiteen van een vaag, nauwelijks waarneembaar gevoel tot een volkomen ontwikkeld deel of 'subpersoon'. Een simpele vuistregel is dat alle delen ruimte van je vragen; ook de delen die je liever niet ziet, liever in het donker houdt. Voice Dialogue is zeer geschikt om je schaduwkanten te onderzoeken en meer en meer te leren kennen. - het niveau van het Ego: waarbij het Ego gezien wordt als de uitvoerende macht van de psyche. Het is het deel in ons dat de keuzes maakt, als het goed is. Hoe bewuster het Ego, hoe meer het in staat is de keuzes te maken. Het heeft als het ware de teugels in handen. Hoe onbewuster, hoe vaker een ander deel in je, een 'subpersoon' de teugels overneemt. Het Ego identificeert zich in dat geval met een 'subpersoon' en geeft de regie uit handen. `````````````````````````````````````````````````````````````````````````````` Werken met dromen
Ik maak al een vijftal jaren deel uit van een droom-studiegroep onder leiding van Robert Bosnak. In 2009 verscheen zijn boek 'Embodied Imagination', waarin hij vertelt over zijn manier van werken met dromen. Het is de manier die ik van hem geleerd heb en gebruik in mijn werk. Uitgangspunt is dat dromen en de beelden die zich erin tonen 'belichaamde staten van zijn' zijn. In het werken met de droombeelden gaan we naar die belichaamde staat van zijn. Je gaat opnieuw de droom in, maar met een dubbel bewustzijn - het droombewustzijn en een gewaarzijn daarvan. Het is de lichamelijke beleving, die zeer intens kan zijn, die je verder helpt op je pad van verandering. Daarnaast is ook Voice Dialogue een manier die ik gebruik bij het werken met dromen. Je maakt uitgebreid kennis met je droompersonages door - met gewaarzijn erbij - helemaal in de huid van de personage te kruipen. Dit kan je tot belangrijke inzichten brengen. ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Sandplay |